เพิ่งฉีด "ยา Denosumab" (ยารักษากระดูกพรุน) ไปเมื่อไม่กี่วัน... จะไปอุดฟันหรือขูดหินปูนได้ไหม?

 

เพิ่งฉีด "ยา Denosumab" (ยารักษากระดูกพรุน) ไปเมื่อไม่กี่วัน... จะไปอุดฟันหรือขูดหินปูนได้ไหม?

"หมอครับ/หมอคะ หนูเพิ่งไปฉีดกันกระดูกพรุนมาเมื่อวันที่ 11 มีนาคมนี้เอง พอดีมีนัดอุดฟันกับขูดหินปูนสัปดาห์หน้า จะทำได้เลยไหม หรือต้องรอไปก่อน กลัวจะมีปัญหาเรื่องกระดูกตายที่ขากรรไกรจังเลย"

เป็นคำถามที่ยอดเยี่ยมและแสดงถึงความรอบคอบมากครับ เพราะสำหรับคนไข้ที่รักษาโรคกระดูกพรุน การดูแลสุขภาพช่องปากถือเป็นเรื่อง "คู่ขนาน" ที่สำคัญมาก เนื่องจากยาบางกลุ่มมีความสัมพันธ์กับสุขภาพของกระดูกขากรรไกร วันนี้หมอจะมาไขข้อข้องใจให้ชัดเจน เพื่อให้คุณไปพบทันตแพทย์ได้อย่างสบายใจครับ

---

เรื่องเล่าจากคนไข้: "ป้าสมศรีกับนัดทำฟันหลังฉีดยา"

ป้าสมศรี อายุ 68 ปี ฉีดยาแก้กระดูกพรุนที่ชื่อว่า Denosumab (เดโนซูแมบ) เป็นประจำทุก 6 เดือน เมื่อสัปดาห์ก่อนป้าเพิ่งฉีดเข็มล่าสุดไป แต่บังเอิญมีอาการเสียวฟันและอยากไปขูดหินปูน

ลูกสาวป้าสมศรีไปอ่านเจอในอินเทอร์เน็ตว่า "ฉีดยากระดูกพรุนห้ามทำฟัน" เลยกังวลมากจนไม่กล้าให้แม่ไปหาหมอฟัน หมอจึงต้องอธิบายให้ฟังว่า จริงๆ แล้ว "ทำฟันได้" แต่ต้องดูว่าทำอะไร และต้องแจ้งคุณหมออย่างไรถึงจะปลอดภัยที่สุดครับ

---

ยา Denosumab กับสุขภาพช่องปาก 

ยารักษากระดูกพรุนกลุ่มนี้ (denosumab) ทำหน้าที่เหมือน "สารเคลือบกระดูก" ช่วยไม่ให้เซลล์สลายกระดูกทำงานมากเกินไป ทำให้กระดูกของเราแข็งแรงขึ้นและไม่หักง่าย

แต่เนื่องจากกระดูกขากรรไกรเป็นส่วนที่มีการซ่อมแซมตัวเองบ่อย (จากการเคี้ยวและการมีฟัน) ยาตัวนี้อาจไปชะลอการสร้างกระดูกใหม่ในบางจุด หากมีการทำหัตถการที่ "รุนแรงถึงขั้นเห็นกระดูก" เช่น การถอนฟันหรือผ่าฟันคุด ก็อาจทำให้แผลหายช้าลงได้ แต่ถ้าเป็นการทำฟันทั่วไปที่ไม่ได้ยุ่งกับเนื้อกระดูกโดยตรง ความเสี่ยงก็น้อยมากจนแทบไม่มีเลยครับ

---

ความรู้พื้นฐานของยา Prolia (Denosumab)

ยาตัวนี้คือยารักษากระดูกพรุนชนิดฉีดใต้ผิวหนัง

• ชื่อยา: เดโนซูแมบ (Denosumab) หรือชื่อทางการค้าว่า Prolia

• การออกฤทธิ์: ยับยั้งโปรตีนที่กระตุ้นการสลายกระดูก

• ภาวะที่กังวล: ภาวะกระดูกขากรรไกรตาย (Osteonecrosis of the Jaw - ONJ) ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่พบได้น้อยมาก (ประมาณ 1 ใน 1,000 ถึง 1 ใน 10,000 ของคนไข้โรคกระดูกพรุน)

---

5 ปัจจัยที่ต้องพิจารณาก่อนทำฟัน

1. ประเภทของงานทันตกรรม: งานทั่วไป (ขูดหินปูน/อุดฟัน) vs งานผ่าตัด (ถอนฟัน/รากเทียม)

2. ความสะอาดในช่องปาก: หากช่องปากสะอาด ความเสี่ยงในการติดเชื้อก็น้อยลง

3. ระยะเวลาที่ฉีดยา: คุณเพิ่งฉีดไปเมื่อ 11 มี.ค. 69 ซึ่งยาเพิ่งเริ่มออกฤทธิ์เต็มที่

4. โรคประจำตัวอื่น ๆ: เช่น เบาหวาน หรือการใช้ยาสเตียรอยด์ร่วมด้วย จะเพิ่มความเสี่ยง

5. สุขภาพเหงือก: หากมีเหงือกอักเสบรุนแรง ควรได้รับการรักษาก่อนทำหัตถการใหญ่

---

การตรวจวินิจฉัยและเตรียมตัวก่อนทำฟัน

หากคุณฉีด Prolia มาเมื่อวันที่ 11 มี.ค. และจะไปอุดฟันหรือขูดหินปูน:

• การแจ้งข้อมูล: ต้องบอกทันตแพทย์ชัดเจนว่า "เพิ่งฉีดยา Prolia มาเมื่อวันที่ 11 มี.ค. 69"

• การตรวจร่างกาย: ทันตแพทย์จะตรวจดูว่ามีภาวะเหงือกอักเสบหรือการติดเชื้อในช่องปากหรือไม่

• เอกซเรย์ฟัน: เพื่อดูสภาพรากฟันและกระดูกขากรรไกรโดยรวม

---

แนวทางการรักษาและคำแนะนำ (ตอบคำถามโดยตรง)

สำหรับกรณีของคุณที่ต้องการ "อุดฟันและขูดหินปูน" หมอขอแยกคำแนะนำดังนี้ครับ:

1. การขูดหินปูนและการอุดฟัน: "สามารถทำได้เลยครับ" งานกลุ่มนี้เป็นหัตถการที่ไม่กระทบกระเทือนถึงกระดูกขากรรไกร ไม่มีความจำเป็นต้องหยุดยาหรือเลื่อนนัดทำฟัน

2. การรักษารากฟัน: สามารถทำได้ตามปกติเช่นกัน

3. การถอนฟัน ผ่าฟันคุด หรือปักรากเทียม: หากเป็นงานกลุ่มนี้ หมอแนะนำให้ "ปรึกษาแพทย์กระดูก" ที่ดูแลคุณก่อน โดยทั่วไปมักจะแนะนำให้ทำก่อนฉีดยา หรือรอให้ยาหมดฤทธิ์ใกล้เข็มถัดไป (Drug Holiday) แต่สำหรับอุดฟัน/ขูดหินปูน ไม่ต้องกังวลครับ

4. การใช้ยาฆ่าเชื้อ: ในบางรายที่มีความเสี่ยงสูง ทันตแพทย์อาจพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะทานก่อนและหลังทำฟัน

5. การติดตามผล: หลังทำฟันเสร็จ ให้สังเกตว่าแผลหายปกติไหม มีกระดูกโผล่หรือปวดรุนแรงหรือไม่ (ซึ่งพบได้ยากมากในการอุดฟัน)

---

พยากรณ์โรค (ทำฟันแล้วจะเป็นอย่างไร)

หลังจากการอุดฟันและขูดหินปูน คุณจะสามารถใช้งานฟันได้ตามปกติ อาการเสียวฟันหรือปวดฟันจะหายไป และไม่มีผลกระทบต่อประสิทธิภาพของยา Prolia ที่คุณเพิ่งฉีดไปครับ ยายังคงทำหน้าที่บำรุงกระดูกของคุณได้ตามปกติ

---

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น (หากมองข้ามสุขภาพช่องปาก)

หากคุณกังวลจนไม่กล้าไปขูดหินปูนหรืออุดฟัน อาจส่งผลเสียมากกว่า:

• ฟันผุรุกลามจนต้อง "ถอนฟัน" (ซึ่งการถอนฟันจะกลายเป็นเรื่องใหญ่กว่าการอุดฟันมาก)

• เหงือกอักเสบเรื้อรัง จนติดเชื้อลามไปที่กระดูกขากรรไกร

• ปวดฟันจนทานอาหารไม่ได้ ส่งผลให้ขาดสารอาหารและกระดูกยิ่งบางลง

---

5 วิธีดูแลตัวเองหลังทำฟัน (สำหรับคนฉีด Prolia)

1. รักษาความสะอาด: แปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันอย่างสม่ำเสมอ

2. สังเกตแผล: หากมีเลือดออกผิดปกติหรือเหงือกบวมแดงนานเกินไป ให้กลับไปหาหมอฟัน

3. แจ้งหมอทุกครั้ง: ไม่ว่าจะเปลี่ยนหมอฟันกี่ท่าน ต้องแจ้งเรื่องยา Prolia เสมอ

4. ตรวจสุขภาพฟันทุก 6 เดือน: ให้ตรงกับรอบการฉีดยาจะดีที่สุด (ทำฟันก่อนฉีดยา 1-2 สัปดาห์)

5. ดื่มน้ำสะอาด: ช่วยลดการสะสมของแบคทีเรียในช่องปาก

---

Q&A Section

Q: เพิ่งฉีด Prolia เมื่อ 11 มี.ค. 69 จะอุดฟันวันที่ 18 มี.ค. นี้ได้เลยไหม? A: ได้แน่นอนครับ การอุดฟันไม่ได้ยุ่งเกี่ยวกับกระดูก ทำได้เลยครับ

Q: ทำไมบางคนบอกว่าฉีดยากระดูกพรุนแล้วห้ามทำฟัน? A: เป็นความเข้าใจคลาดเคลื่อนครับ ความจริงคือทำได้ แต่ต้องระวัง "การถอนฟัน" หรือ "งานศัลยกรรมขากรรไกร" เท่านั้น ส่วนงานพื้นฐานทำได้ปกติครับ

Q: ถ้าต้องถอนฟันด่วนจริง ๆ หลังจากฉีด Prolia ไปแล้วทำอย่างไร? A: ทันตแพทย์จะใช้เทคนิคพิเศษที่ลดการบาดเจ็บของกระดูก และอาจให้ยาปฏิชีวนะร่วมด้วย ซึ่งสามารถทำได้อย่างปลอดภัยภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญครับ

---

สรุป

1. การอุดฟันและขูดหินปูน "ปลอดภัย" สำหรับคนไข้ที่ฉีด Prolia

2. ไม่จำเป็นต้องเลื่อนนัดทำฟัน และไม่จำเป็นต้องหยุดยา

3. ควรแจ้งทันตแพทย์ทุกครั้งว่าใช้ยา Prolia อยู่

4. การดูแลฟันให้ดี (อุดฟันตั้งแต่ยังผุไม่มาก) ช่วยป้องกันไม่ให้ต้อง "ถอนฟัน" ในอนาคต ซึ่งปลอดภัยกว่ามาก

5. หากต้อง "ถอนฟัน" ควรปรึกษาทั้งแพทย์กระดูกและทันตแพทย์ร่วมกัน

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#Prolia #กระดูกพรุน #ทำฟัน #อุดฟัน #ขูดหินปูน #เดโนซูแมบ #กระดูกขากรรไกรตาย #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ชามือ #ปวดหลัง #ปวดเข่า #Osteoporosis #Denosumab #DentalCare #ONJ #HealthyBones

---

References

1. Khan AA, Morrison A, Hanley DA, et al. Diagnosis and management of osteonecrosis of the jaw: a systematic review and international consensus. J Bone Miner Res. 2015;30(1):3-23. (การทบทวนวรรณกรรมและฉันทามติระดับนานาชาติเกี่ยวกับการวินิจฉัยและการจัดการภาวะกระดูกขากรรไกรตายจากการใช้ยา)

2. Papapoulos S, Chapurlat R, Libanati C, et al. Five years of denosumab exposure in women with postmenopausal osteoporosis: results from the first two years of the FREEDOM extension. J Bone Miner Res. 2012;27(3):694-701. (ผลการศึกษาการใช้ยา Denosumab ในระยะยาวและความปลอดภัยต่อร่างกาย)

3. American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons. Medication-Related Osteonecrosis of the Jaw—2022 Update. J Oral Maxillofac Surg. 2022. (แนวทางปรับปรุงล่าสุดปี 2022 เกี่ยวกับภาวะกระดูกขากรรไกรตายที่สัมพันธ์กับการใช้ยา)

4. Watts NB, Adler RA, Bilezikian JP, et al. Osteoporosis in men: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2012;97(6):1802-1822. (แนวทางเวชปฏิบัติในการรักษาโรคกระดูกพรุนและความเสี่ยงต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง)

5. Hellstein JW, Adler RA, Edwards B, et al. Managing the care of patients receiving antiresorptive therapy for prevention and treatment of osteoporosis: executive summary of recommendations from the American Dental Association Council on Scientific Affairs. J Am Dent Assoc. 2011;142(11):1243-1251. (คำแนะนำจากสมาคมทันตแพทย์อเมริกันสำหรับการดูแลคนไข้ที่ได้รับยารักษากระดูกพรุน)