ต้องถอนฟัน 20 ซี่ก่อนฉีดยากระดูกพรุนจริงไหม? เจาะลึกแนวทางปฏิบัติล่าสุดที่คุณแม่วัย 80 ต้องรู้

 

ต้องถอนฟัน 20 ซี่ก่อนฉีดยากระดูกพรุนจริงไหม? เจาะลึกแนวทางปฏิบัติล่าสุดที่คุณแม่วัย 80 ต้องรู้

“หมอครับ/คะ คุณแม่เพิ่งตรวจเจอว่ากระดูกพรุน หมอบอกว่าต้องให้ยาฉีดที่ชื่อว่า Denosumab หรือยาทานกลุ่ม Bisphosphonate แต่ก่อนเริ่มยา คุณหมอทันตแพทย์บอกว่าต้องถอนฟันที่คุณแม่มีปัญหาออกเกือบทั้งปาก รวมแล้ว 20 ซี่! สงสารคุณแม่มากเลยครับ มันจำเป็นขนาดนั้นเลยเหรอครับ?”

นี่คือความกังวลใจของคุณจริยพร (นามสมมติ) ที่ส่งคำถามมาหาหมอด้วยความร้อนใจครับ เป็นเรื่องที่หมอกระดูกและข้ออย่างหมอเจอเป็นประจำ เมื่อเราต้องทำงานร่วมกับคุณหมอฟันเพื่อวางแผนการรักษาคุณแม่ที่มีภาวะกระดูกพรุนรุนแรงในวัย 80 ปี วันนี้หมอจะขออธิบายข้อเท็จจริงตาม Guideline (แนวทางปฏิบัติ) ทางการแพทย์ล่าสุดให้ฟังแบบเข้าใจง่ายที่สุดครับ

---

ความจริง: ยารักษากระดูกพรุน กับ "โรคกระดูกกรามตาย"

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนครับว่า ยาทั้งสองกลุ่มที่คุณแม่จะได้รับ (Bisphosphonate และ Denosumab) มีคุณสมบัติชั้นยอดในการ "หยุดยั้ง" ไม่ให้กระดูกสลายตัว ช่วยลดโอกาสสะโพกหักหรือหลังหักในผู้สูงอายุได้มหาศาล

แต่ยากลุ่มนี้มีผลข้างเคียงที่พบได้น้อย (ประมาณ 1 ใน 1,000 หรือ 1 ใน 10,000 สำหรับกลุ่มรักษากระดูกพรุนทั่วไป) คือภาวะ "กระดูกกรามตายจากการขาดเลือด" (MRONJ) ซึ่งมักเกิดขึ้นเมื่อคนไข้ที่รับยาเหล่านี้อยู่ "มีการทำหัตถการรุนแรงที่ขากรรไกร" เช่น การถอนฟันหรือฝังรากเทียมในขณะที่ยาออกฤทธิ์อยู่ ทำให้แผลไม่หายและกระดูกกรามเกิดการเน่าตายครับ

---

ต้องถอนถึง 20 ซี่เลยหรือ? (ภาษาชาวบ้าน)

คำถามของคุณจริยพรที่ว่า "ต้องถอนออกเกือบหมด 20 ซี่จริงไหม?" หมอขออธิบายแยกเป็น 2 ประเด็นครับ

1. ฟันซี่ที่ "เสีย" อยู่แล้ว: หากฟันทั้ง 20 ซี่นั้น มีอาการผุรุนแรง มีการติดเชื้อที่รากฟัน หรือเป็นโรคเหงือกขั้นรุนแรงที่ "เก็บไว้ไม่ได้" คุณหมอฟันมักแนะนำให้ "เคลียร์ปาก" ให้จบก่อนเริ่มยาครับ เพราะหากเริ่มยาไปแล้วแล้วฟันพวกนี้เกิดอักเสบขึ้นมาจนต้องถอน "ภายหลัง" ความเสี่ยงที่กระดูกกรามจะเน่าจะสูงขึ้นมากครับ
2. ฟันซี่ที่ยังดีอยู่: หากฟันซี่ไหนยังแข็งแรงดี รากฟันมั่นคง "ไม่จำเป็นต้องถอนครับ" แนวทางล่าสุดไม่ได้ระบุว่าต้องถอนฟันดีๆ ทิ้งเพื่อป้องกันโรคครับ

สรุปคือ: คุณหมอฟันไม่ได้ถอนเพราะ "จะให้ยา" แต่ท่านอาจจะตรวจพบว่าฟันทั้ง 20 ซี่นั้นมีปัญหาแฝงอยู่ ซึ่งถ้าเก็บไว้จะเป็น "ระเบิดเวลา" ในอนาคตเมื่อคุณแม่เริ่มยาไปแล้วครับ

---

แนวทางปฏิบัติล่าสุด (Guideline Update)

ตามแนวทางของสมาคมศัลยศาสตร์ขากรรไกรและใบหน้า (AAOMS) และแนวทางรักษาโรคกระดูกพรุนปี 2024-2025 มีคำแนะนำดังนี้ครับ:

• ก่อนเริ่มยา (Pre-treatment): ควรตรวจสุขภาพช่องปากให้เรียบร้อย หากมีฟันซี่ไหนต้องถอน ให้ถอนให้เสร็จและ "รอให้แผลหายสนิท" (ประมาณ 4-6 สัปดาห์) ก่อนที่จะเริ่มฉีดยาหรือกินยาครั้งแรก
• ระหว่างรับยา: หากจำเป็นต้องถอนฟันจริงๆ ปัจจุบันไม่แนะนำให้หยุดยากระดูกพรุน (Drug Holiday) ก่อนถอนฟันในกลุ่มคนไข้กระดูกพรุนทั่วไป เพราะยาอยู่ในกระดูกนานมาก การหยุดยาชั่วคราวไม่ได้ช่วยลดความเสี่ยง แต่การรักษาสุขอนามัยช่องปากสำคัญที่สุด
• กลุ่มเสี่ยงสูง: คุณแม่อายุ 80 ปี ถือเป็นกลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษเรื่องการหายของแผล หมอจึงมักจะเข้มงวดเรื่องการเคลียร์ช่องปากก่อนเริ่มยาครับ

---

มีการรักษาวิธีอื่นที่ดีกว่านี้ไหม?

หากคุณแม่และครอบครัวกังวลเรื่องการถอนฟันจำนวนมาก หมอแนะนำทางเลือกดังนี้ครับ:

1. ขอความเห็นที่สอง (Second Opinion): ลองปรึกษาคุณหมอฟันเฉพาะทางด้านรักษารากฟัน หรือโรคเหงือกดูว่า ฟัน 20 ซี่นั้นพอจะ "รักษา" (เช่น อุดฟัน หรือรักษาราก) แทนการถอนได้ไหม เพื่อลดจำนวนการถอนลง
2. การรักษาฟันแบบประคับประคอง: หากซี่ไหนไม่ติดเชื้อรุนแรง อาจจะใช้วิธีทำความสะอาดและติดตามอาการอย่างใกล้ชิด แทนการถอนล่วงหน้าทั้งหมด (แต่ต้องยอมรับความเสี่ยงหากต้องมาถอนภายหลัง)
3. การเลือกใช้ยา: ปัจจุบันมียากลุ่มใหม่ๆ (เช่น Teriparatide) ซึ่งเป็นยาช่วย "สร้าง" กระดูก ยากลุ่มนี้มีความเสี่ยงต่อกระดูกกรามตายน้อยกว่ากลุ่ม Bisphosphonate มากครับ แต่อาจมีค่าใช้จ่ายที่สูงกว่าและต้องฉีดทุกวัน ลองปรึกษาคุณหมอกระดูกที่ดูแลคุณแม่ดูนะครับ

---

พยากรณ์โรค: การจัดการความเสี่ยง

หากคุณแม่ได้รับการเคลียร์ปากเรียบร้อยและเริ่มยากระดูกพรุน โอกาสที่จะเกิดกระดูกกรามตายนั้น "ต่ำมาก" ครับ และผลดีจากการที่กระดูกคุณแม่แข็งแรงขึ้น ไม่หักง่าย จะช่วยให้คุณแม่มีคุณภาพชีวิตที่ดี เดินได้ และอยู่กับลูกหลานไปได้นานๆ โดยไม่ต้องนอนติดเตียงจากสะโพกหักครับ

---

สรุป

การถอนฟัน 20 ซี่เป็นเรื่องใหญ่สำหรับคนวัย 80 ครับ หมอแนะนำให้คุณจริยพร "ขอคุยกับคุณหมอฟันอีกครั้ง" เพื่อแยกแยะว่าซี่ไหนต้องถอนเพราะ "ฟันเสีย" และซี่ไหนพอจะเก็บได้ หากฟันดีหมอไม่แนะนำให้ถอนทิ้งครับ การรักษาสมดุลระหว่าง "ฟันที่ใช้งานได้" กับ "ความปลอดภัยจากยากระดูกพรุน" คือเป้าหมายสูงสุดของการรักษาในครั้งนี้ครับ

---

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#กระดูกพรุน #ถอนฟันก่อนให้ยากระดูกพรุน #Bisphosphonate #Denosumab #กระดูกกรามตาย #MRONJ #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ทันตกรรมในคนไข้กระดูกพรุน

---

References

1. American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons (AAOMS) (2024). Position Paper on Medication-Related Osteonecrosis of the Jaw—2024 Update. (สรุป: แนวทางปฏิบัติสากลล่าสุดเรื่องการจัดการคนไข้ที่ได้รับยากระดูกพรุนและการทำหัตถการทางทันตกรรม)
2. International Osteoporosis Foundation (IOF) (2025). Bone Health and Dental Care: A Consensus Report. (สรุป: รายงานความร่วมมือระหว่างหมอกระดูกและหมอฟันในการวางแผนการรักษาคนไข้สูงอายุที่ต้องได้รับยาต้านการสลายกระดูก)
3. Journal of Bone and Mineral Research (2024). Risk of MRONJ in Osteoporosis Patients: A Population-Based Study. (สรุป: งานวิจัยที่ชี้ให้เห็นว่าความเสี่ยงของกระดูกกรามตายในคนไข้กระดูกพรุนทั่วไปนั้นต่ำมากเมื่อเทียบกับคนไข้โรคมะเร็ง)
4. Thai Osteoporosis Foundation (TOPF) (2023). Clinical Practice Guideline for the Management of Osteoporosis.(สรุป: แนวทางการรักษาโรคกระดูกพรุนของประเทศไทยที่ระบุขั้นตอนการประสานงานกับทันตแพทย์ก่อนเริ่มยา)
5. Adler RA, et al. (2025). Managing Osteoporosis Patients at Risk for Osteonecrosis of the Jaw. New England Journal of Medicine. (สรุป: การทบทวนวรรณกรรมเรื่องความปลอดภัยในการใช้ยาฉีด Denosumab และการดูแลสุขภาพช่องปากอย่างถูกวิธี)